Fyrstu einkenni þungunar og hvað getur hjálpað

Fyrstu vikur þungunar geta haft í för með sér miklar líkamlegar breytingar. Hröð hækkun á þungunarhormónum (hCG og prógesteróni) hefur djúpstæð áhrif á líkamann löngu áður en óléttan fer að sjást að utan. Ógleði, yfirþyrmandi þreyta, aum og þrútin brjóst, aukið lyktarskyn og tilfinningasveiflur eru allt algeng merki um að líkaminn vinni hörðum höndum að því að byggja upp fylgjuna og styðja við nýtt líf.

Algeng einkenni á fyrsta þriðjungi og gagnleg ráð

• Ógleði og óbeit á mat: Meðgönguógleði takmarkast sjaldnast við morgnana. Hún stafar oft af tómum maga eða sveiflum í blóðsykri.
  • Hvað hjálpar: Borðaðu litlar máltíðir oft, á 2 til 3 klukkustunda fresti, frekar en stóra skammta. Hafðu kex eða ristað brauð við rúmið til að borða áður en þú stígur fram úr. Kaldur matur gefur oft frá sér minni lykt en heitur og reynist mörgum auðveldari. Engifer (í tei eða brjóstsykri) og að sötra kalt vatn eða sódavatn milli mála getur slegið á vanlíðan.
• Mikil þreyta: Orkuþörf líkamans við að mynda fylgju jafngildir miklu líkamlegu álagi. Svefn virðist stundum ekki duga til að vinna á þreytunni.
  • Hvað hjálpar: Hvíldu þig þegar líkaminn kallar á það; það er gagnslaust að reyna að berjast gegn þreytunni. Þótt orkan aukist oftast verulega um 12. til 14. viku getur þreyta haldist lengur hjá sumum. Ef þreytan er yfirþyrmandi getur ljósmóðir athugað járnbúskap (ferritín) og skjaldkirtilsstarfsemi.
• Eymsli í brjóstum: Brjóstin verða oft þung, aum og viðkvæm vegna aukins blóðflæðis og þroska mjólkurkirtla.
  • Hvað hjálpar: Fáðu þér snemma mjúkan, stuðningsríkan brjóstahaldara án spanga sem þrýsta ekki á auman brjóstvef.

Ef þú finnur engin einkenni: Andaðu rólega

Margar verða kvíðnar ef þær finna ekki fyrir ógleði eða eymslum í brjóstum. Engin einkenni þýða alls ekki að eitthvað sé að. Líkami hverrar konu vinnur mismunandi úr þungunarhormónum. Að líða vel og vera laus við ógleði á fyrsta þriðjungi er fullkomlega eðlilegur lífeðlisfræðilegur breytileiki en ekki hættumerki.

⚠️ Þegar ógleði verður að alvarlegri meðgönguógleði

Þótt væg til miðlungsmikil ógleði sé eðlileg eru stöðug og mikil uppköst ekki eitthvað sem á að bíða með. Hafðu samband við heilbrigðisstarfsfólk ef:

• Þú getur hvorki haldið niðri vökva né fæðu í 24 klukkustundir.
• Þú finnur fyrir merkjum um ofþornun: pissar mjög sjaldan og lítið, þvagið er dökkt, þú færð svima þegar þú stendur upp, eða ert með munnþurrk og hraðan hjartslátt.
• Þú léttist stöðugt (meira en 5% af líkamsþyngd fyrir þungun).
• Þú ert of máttfarin til að sinna einföldum daglegum athöfnum.

Örugg lyfjameðferð við ógleði, leiðrétting á söltum og vökvagjöf í æð er bæði áhrifarík og aðgengileg á Íslandi.

🚨 Hættumerki á fyrsta þriðjungi: Leitaðu bráðaþjónustu tafarlaust

Hafðu samband við lækni eða neyðarþjónustu strax ef þú finnur fyrir:

• Blæðingu úr leggöngum: Fersku blóði, miklum blettablæðingum eða ef vefjabitar/blóðtappar ganga niður.
• Miklum, stingandi eða einhliða kvið- eða grindarverkjum: Sérstaklega ef þeir koma skyndilega eða ágerast.
• Verk í öxl (axlarverk): Sérkennilegum verk efst í öxlinni, sérstaklega þegar legið er út af. Þetta er mikilvægt viðvörunarmerki um ertingu á þind vegna innvortis blæðingar af völdum utanlegsþungunar.
• Miklum svima, yfirliði eða að líða út af.

Hvert á að leita á Íslandi (fyrir 22. viku meðgöngu)

Á fyrri hluta meðgöngu er hefðbundin þjónusta veitt í gegnum heilsugæsluna:

• Mæðravernd: Hafðu samband við ljósmóðurina þína eða heimilislækni á heilsugæslunni.
• Aðstoð á kvöldin og um helgar: Hringdu í Læknavaktina í síma 1770 (Háaleitisbraut 68, Reykjavík) eða Heilsuveru í síma 1700.
• Bráðatilfelli (mikil blæðing, miklir verkir eða yfirlið): Hringdu í 112 eða leitaðu beint á Bráðamóttöku Landspítala í Fossvogi. (Athugaðu: Bráðamóttaka kvenlækninga á Landspítala sinnir bráðum vandamálum fyrstu 12 vikur meðgöngu; hringdu á undan ef um blæðingu eða verki er að ræða. Eftir 22. viku veita ljósmæður á fæðingarvakt Landspítala símaráðgjöf allan sólarhringinn í síma 543 3049.)