Skapofsaköst án átaka: Að styðja barnið í gegnum stórar tilfinningar

Skapofsakast barns er ekki úthugsuð stjórnsemi, frekja eða samningatækni. Það er skýrt merki um lítinn einstakling sem er yfirbugaður af tilfinningum sem hann hefur enn ekki taugafræðilegan þroska til að stjórna. Skapofsaköst ná oftast hámarki á aldrinum eins til þriggja ára. Á þessu þroskaskeiði vex sjálfstæðisvilji og forvitni barnsins mun hraðar en málþroskinn og sjálfsstjórnin, sem veldur eðlilegri vanlíðan og gremju.

Hvað gerist í heila barnsins meðan á kasti stendur?

Í miðju skapofsakasti er tilfinningakerfi heilans í miklu uppnámi og álagi. Á þessu augnabliki á barnið mjög erfitt með að meðtaka rökréttar útskýringar eða ná stjórn á tilfinningum sínum sjálft. Tilgangslaust er að reyna að rökræða, útskýra eða semja við barnið meðan kastið stendur yfir, vegna þess að ennisbörkur barnsins—sá hluti heilans sem sér um rökhugsun, málskilning og yfirvegun—getur ekki unnið úr upplýsingum fyrr en líkamlegt og tilfinningalegt öryggi hefur verið endurheimt.

Hvað virkar best á meðan á kastinu stendur?

Árangursríkasta nálgunin byggist á því sem kallað er samstjórnun (co-regulation):

• Haltu ró þinni: Börn lesa í taugakerfi fullorðinna. Ef þú mætir storminum með reiði, pirringi eða hrópum sendir það merki um hættu til heilans og lengir kastið. Andaðu djúpt og rólega.
• Vertu nálægt og til staðar: Vertu í sömu hæð og barnið. Ekki loka barnið eitt af í herbergi eða yfirgefa það í vanlíðan; það þarf að finna að þú sért öruggur akkerispunktur jafnvel þegar það missir sjálft stjórnina.
• Gættu að líkamlegu öryggi: Ef barnið slær frá sér, spyrnir eða hætta er á að það meiði sig, færðu það varlega frá hvössum brúnum eða hörðu yfirborði. Ef barnið þiggur snertingu getur verið gott að halda utan um það með róandi hætti; ef það vill ekki snertingu skaltu einfaldlega verja rýmið í kringum það.
• Notaðu fá orð: Talaðu í rólegum, stuttum setningum, eins og: „Ég er hérna,“ „Ég passa upp á þig,“ eða segðu einfaldlega ekkert. Geymdu allar skýringar þar til síðar.
• Bíddu eftir að storminum sloti: Skapofsaköst fylgja náttúrulegu lífeðlisfræðilegu ferli. Ekki reyna að þagga niður í tilfinningunum strax; leyfðu þeim að fjara út.

Að ná tengingu aftur eftir kastið

Þegar gráturinn minnkar og öndun barnsins verður rólegri verður barnið aftur móttækilegt fyrir rökhugsun:

• Byrjaðu á hlýju og tengingu: Bjóddu faðmlag, vatnssopa eða sestu bara þétt upp við barnið í rólegheitum.
• Settu orð á tilfinningarnar: Hjálpaðu barninu að skilja hvað gerðist: „Þú reiddist mikið af því að við þurftum að fara heim af róló. Það getur verið erfitt að hætta að leika sér.“
• Haltu mörkunum: Að viðurkenna tilfinningar þýðir ekki að láta undan kröfum. Gullna reglan er: Allar tilfinningar eru leyfilegar, en ekki allar gjörðir. (Til dæmis: „Það er í lagi að reiðast, en það er ekki í lagi að bíta eða slá.“)

Samræmi milli uppalenda

Samræmi og fyrirsjáanleiki milli foreldra og annarra umönnunaraðila skiptir meira máli en fullkomnun. Þegar barn mætir stöðugum og rólegum mörkum frá öllum sem annast það finnur það fyrir meira öryggi, sem smám saman dregur úr tíðni og styrk síðari kasta.

Hvenær á að leita ráða hjá fagfólki?

Þótt skapofsaköst séu eðlilegur hluti af þroska barnsins ættir þú að leita ráða hjá hjúkrunarfræðingi eða lækni í ung- og smábarnavernd á heilsugæslunni ef:

• Köstin vara reglulega lengur en 20–30 mínútur eða eiga sér stað mörgum sinnum á dag.
• Barnið meiðir sjálft sig eða aðra alvarlega í kastinu.
• Köstin verða án nokkurs sýnilegs tilefnis eða halda áfram af fullum þunga vel eftir fjögurra ára aldur.
• Barnið á í miklum erfiðleikum með almenn félagsleg samskipti, forðast augnsamband eða hefur misst tal- og málfærni sem það hafði áður náð.