Hvenær á að leita til læknis vegna frjósemi?

Hjá flestum næst þungun ekki á fyrstu mánuðunum. Af þeim pörum sem stunda reglulegt, óvarið kynlíf verða um 80 til 85% þunguð innan eins árs, og um 90% innan tveggja ára. Fyrstu mánuðina er biðin eðlilegur hluti af ferlinu en ekki merki um að eitthvað sé að.

Hins vegar kemur að þeim tímapunkti þar sem bið hættir að vera þolinmæði og verður að óþarfa töf. Að vita hvenær rétt er að leita ráða kemur í veg fyrir óþarfa áhyggjur og tryggir að hægt sé að bregðast við ef einhverjar hindranir eru til staðar.

Hvenær á að leita ráða miðað við aldur?

Þar sem frjósemi kvenna minnkar eðlilega með aldrinum (bæði hvað varðar fjölda og gæði eggja) er aldur einn mikilvægasti þátturinn þegar metið er hvenær skuli leita aðstoðar:

• Yngri en 35 ára: Almennt er mælt með því að reyna í 12 mánuði með reglulegu, óvörðu kynlífi (helst á 2 til 3 daga fresti í gegnum tíðahringinn) áður en óskað er eftir frjósemisskoðun.
• Á aldrinum 35 til 39 ára: Mælt er með að leita til læknis eftir 6 mánaða tilraunir.
• 40 ára og eldri: Gagnlegt er að leita ráða fljótlega—annaðhvort áður en reynt er eða eftir 3 mánaða tilraunir, til að meta eggjaforða og almenna frjósemi án þess að missa dýrmætan tíma.

Hvenær á að leita ráða fyrr (óháð því hversu lengi hefur verið reynt)?

Þú þarft ekki að bíða svo lengi ef þekktir áhættuþættir eru til staðar. Hafðu samband við lækni fyrr ef:

• Tíðahringurinn er mjög óreglulegur, óvenju langur (yfir 35 daga), mjög stuttur (undir 21 dag) eða blæðingar eru engar.
• Þú hefur sögu um sjúkdóma sem geta haft áhrif á eggjaleiðara eða eggjastokka, svo sem legslímuflakk (endómetríósu), fjölblöðrueggjastokkaheilkenni (PCOS), grindarholssýkingar eða fyrri skurðaðgerðir í grindarholi.
• Þú hefur fengið endurtekin fósturlát (skilgreint sem tvö eða fleiri fósturlát).
• Þú eða maki þinn hafið farið í lyfja- eða geislameðferð, eða saga er um snemmbúin tíðahvörf í fjölskyldunni (fyrir fertugt).
• Maki hefur sögu um launeistu (eistu sem gengu ekki niður í pung), áverka á eistum, hettusótt á fullorðinsárum, aðgerðir vegna kviðslits eða æðahnúta í pungi, eða vandamál með stinningu eða sáðlát.

Mundu: Frjósemi snertir báða aðila

Frjósemisvandi er aldrei eingöngu mál konunnar. Í um 40% til 50% tilfella tengjast frjósemisörðugleikar þáttum hjá karlmanninum (svo sem sæðisfjölda, hreyfanleika eða lögun sæðisfrumna). Upphafsskoðun ætti alltaf að ná til beggja aðila frá byrjun. Sæðisrannsókn er einföld, sársaukalaus og gefur mikilvægar upplýsingar strax.

Hvað felst í fyrstu frjósemisskoðun?

Fyrsta skoðunin er einföld og örugg. Hún hefst yfirleitt á samantekt á heilsufarssögu og tíðahring, blóðprufum til að kanna egglos og starfsemi skjaldkirtils, ómskoðun um leggöng til að skoða leg og eggjastokka, ásamt sæðisrannsókn fyrir makann.

Grunnheilsa á meðan reynt er að geta barn

Á meðan reynt er:

• Taktu daglega 400 míkrógrömm af fólínsýru til að fyrirbyggja fæðingargalla í taugapípu fósturs.
• Gættu að nægri inntöku D-vítamíns (sérstaklega mikilvægt á Íslandi).
• Forðastu tóbak, veip og vímuefni, og slepptu eða lágmarkaðu áfengisneyslu.

Hvert á að leita á Íslandi?

Á Íslandi getur þú byrjað á að bóka tíma hjá heimilislækni á heilsugæslustöðinni þinni eða pantað beint tíma hjá kvensjúkdómalækni. Ef þörf er á frekari frjósemismeðferð (eins og tæknisæðingu eða glasafrjóvgun) vísar læknir þér og maka þínum áfram til Livio Reykjavík, sem er sérhæfð frjósemisstofa.